Qum kəndir : Qum kəndir (8-ci hissə)

Postmodern ədəbiyyat vahəsi

Qum kəndir (8-ci hissə)

Sətirlərinə iztirab səpələnən hekayəmi bir qıza oxuyanda kövrəldim. Nəmli baxışlarından sonsuz mərhəmət yağan qızsa özünü saxlaya bilməyib ağladı...

Sonralar ondan uşağım oldu.

* * *

Çaparaq həmişəki kimi saat onda başladı. Nəhəng masanın dövrəsinə otuza yaxın müxbir yığışdı. Çoxusu cavan ata və analardı. Elə mən də cavan atayam. Bu günə olan mühüm xəbərlərin müzakirəsi və planı başladı. Yorğunluğu hələ qaçmamış baxışlar, yuxudan doymadığından hələ də xumarlanan göz qapaqları, danışan səslərin fonunda növbə ilə uğuldayan əsnərtilər, qızlardasa makiyajın oynaq çalarına uyuşmayan süst üzlər…, növbətçi redaktor isə qeyd edirdi. Mən də redaktoram, ancaq içimdə xəbərçilik həvəsi və yanğısı coşmur. Ona görə də ümumi prosesdə bir o qədər məsulluq daşımıram. Yalnız mənə aid olan işləri səliqə ilə görməyə çalışıram. Vəssalam. Hə, birdə, indi oxuduğunuz hadisə kimi xırda yazılarım olur. Mətləbdən uzaqlaşmayaq. Müxbirlər bir – bir çəkəcəyi süjeti bəyan eləyib çəkilişə çıxırdılar. Mən qəzetlərin arasında eşələnirdim. Səhifələrin birindəki şəkil diqqətimi cəlb elədi. Yarımsəhralıqda bir zənci körpəsi və bir quzğun təsvir olunmuşdu. Məqaləni oxudum və dəhşətə gəldim. Möhkəm təsirləndim. Hiss elədim ki, özümdən asılı olmayaraq gözüm yaşarır. Uşaqlar görməsin deyə başımı aşağı dikdim. Gözüm yenə şəklə sataşdı. Ürəyim parçalandı. Gözümün ağına yaş təbəqəsi yığıldı. Lakin tez özümü yığışdırdım. Bu fotoya görə Pulitser mükafatı alan fotoqraf Kevin Karter sonralar intihar eləmişdi. Karter Afrikadan fotoreportajlar hazırlayırmış. O zaman Afrikada quraqlıq və vətəndaş müharibələri səbəbindən dəhşətli aclıq hökm sürürdü. Karter çox yerdə olur. Bir dəfə Sudan qaçqınlarının köçünə rast gəlir. Onlar aclıq və susuzluqdan ölməkdə olan iki yaşlı körpə qızı atıb gedirlər. Köçü izləyən quzğun körpənin yanında dayanıb ölməyini gözləyir. Kevin şəkli bu vaxt çəkir. Karterin fotosuna dahiyanə desələr də, özünü insana xas olmayan alçaqlıqda ittiham eləyirlər. Sonra onun həyatında böhranlar yaranır və o, intihar eləyir…

Aman Allah, nə dəhşətdi…, gözüm hər dəfə hissiz – heysiz torpağa düşüb qalan körpəyə sataşanda udlağımı qəhər sıxırdı, güclə özümü yığışdırıb gözlərimi döyürdüm ki, alacalanmasın. Qüssəmi yanımda oturub qəzet oxuyan iş yoldaşlarımla paylaşmaq istədim. Gənc analar və atalar fotonun üzərinə yığışdılar. Hamı təsirləndi. Oğlanlar susub baxırdılar, qızlarsa şəkil barədə nəsə danışır, bir – birinə ucadan rabitəsiz izahatlar verirdilər. Sonra da çıxıb getdilər. Sudanlı qızcığazın şəkli, pıçıltıyla mütəəssir olduğunu deyən oğlanların əlində isə çox gəzdi. Qızların soyuqqanlı, bir qədər «qəlbsiz» reaksiyası məni təəccübləndirdi.

Aradan bir neçə gün keçdi. Divar boyu kompüterlər düzülmüş böyük xəbərlər otağında öz iş stolumun arxasında oturmuşdum. Birdən aparıcı qızlardın biri hönkürtüylə ağlaya – ağlaya içəri girdi. Otaqdakı qızlar dərhal onun başına toplaşdı. Mən və bir neçə oğlan iş yoldaşım təəccüblə gözlərimizi döyürdük. Heç bir dəqiqə keçmədi, ağlaya – ağlaya başqa bir qız otağa girdi. Onun dalınca gələn qız da ağlayırdı. Deyəsən hönkürənlərin başına toplaşan qızlar məsələdən agah oldu. Çünki onların da gözünün yaşı sel kimi axmağa başladı. Biz oğlanlar təəccüblə baxışdıq. Ən tez sakitləşən qızlardan biri bizə yaxınlaşıb nə baş verdiyini hıçqıra – hıçqıra izah elədi: Səhər tezdən daxil olan məlumata görə avtovğzalda bir gənc və yaramaz ana üçaylıq körpəsini soyuq səkiyə atıb qaçıb. Müxbir qızlardan biri ora çəkilişə gedib. Ağlaya – ağlaya körpəni çəkib, hadisə yerinə toplaşanların içində körpəyə analıq eləmək istəyən qadından müsahibə alıb. İşə qayıdandan sonra gördüklərini qızlara danışıb. Beləliklə də ağlaşma başlayıb. Qızlar artıq sakitləşmişdilər. Onlardan bir neçəsi körpəni övladlığa götürməyə hazır olduqlarını söylədi. Bir azdan xəbərlər başladı və biz həmin süjetə baxdıq. Mən diqqət yetirdim ki, körpənin kadrları oğlanları daha mütəəssir elədi, nəinki qızları. Hardasa oxuduğum bir deyim yadıma düşdü: «Kişilər gözüylə, qadınlarsa qulağıyla sevir.» Yəqin ki, bu kiçik hekayəti qız yazsaydı, həmin deyimi oxuduğunu yox, eşitdiyini deyərdi.

* * *

Mən bir dəfə eşitmişdim ki, hansısa ölkədə “açıq qapılar günü” bayramı keçirilir. Həmin gün hamı səhərdən axşama kimi evlərin qapısını açıq qoyur. Taybatay açıq. Çernobılda isə ilin hər günü qapılar açıqdı. Taybatay açıq.

* * *

Tutalım, yetmiş illik sovetlərin ateist cahilliyindən qurtulduq, bütün şirkləri anladıq və (guya) inkar elədik, yaxşı, bəs onda, dostlar, pul büt deyilmi?

* * *

Avtobusda qoca kişi oturmuşdu. Hər iki əlini yırğalanan əsanın üstə cütləmişdi. Arıq üzü vardı. Yalqızlıq çökən bulanıq gözləri yol çəkirdi. Müti baxışların dərinliyində donan qorxu rəhmət diləyirdi. Avtobusa olduqca yaraşıqlı gənc qız mindi, qocayla üzbəüz oturdu. Onu diqqətlə həm də qadına xas olmayan cürətlə süzdü. Ümumiyyətlə qızın açıq – saçıq geyimində, sərbəst hərəkətlərində cərasət vardı. Salonda hamıya bir – bir göz gəzdirdi. Sakit baxışlarında saflıq, mərdanəlik hiss olunurdu. Bayaqdan hərisliklə baxan cavan oğlanlar deyəsən qızla göz – gözə gəlməkdən çəkindilər. Bu qıza şərqli demək olmazdı, heç qərbliyə də oxşamırdı. Şərq – Qərb sivilizasiyasının tandemi də deyildi. O, qloballaşma dediyimiz yeni dünyadərkinə yaxın tipdi. Düşəndə qocanın çiyninə əlini qoyub mərhəmətlə baxdı və sürücüyə yanaşıb dedi: – Mənim, birdə qocanın pulunu çıx. Sürücü qalığı qaytaranda ona barmağını silkələyib amiranə tərzdə dedi: – Bax ha, qocadan pul almayasan.

... cürətli addımlarla uzaqlaşdı.

* * *

Azacıq qırışan yatağın ağında gündən qaralmış qüvvətli qolla bəyaz zərif qolun ovucları üst – üstəydi. Çöldə quşlar səhər nəğməsini oxuyurdu. Pəncərədən düşən sübh şəfəqinin zolağı ovuclara tərəf uzanırdı. Çatdı. Ovucun biri tərpəndi. Gözqamaşdıran şüa içəri doldu. Onların arasında totuş körpə ovucu vardı...

* * *

Totuş körpə əli qırmızı alma – daxıla qəpik saldı. Cirink!!!

* * *

Etiraz aksiyası keçirmək üçün yüzdən çox adam toplaşdı. Qızmar yay günü idi. Hamı Milli Məclisə üz tutdu. Gəlib çatdılar. Hündür binanın iri pəncərələrinə büs – bütün kardon vurulmuşdu. Divarboyu mərtəbə – mərtəbə dəmir çərçivə qurulmuşdu. Üstünə ayaqaltı taxtalar düzülmüşdü. Orda fəhlələr dayanıb divarı qaşıyırdı. Aksiyaçılar qışqırışmağa başladı. Narazı şüarlar səsləndi. İstidən ağzıaçıq qalan fəhlələrin biri hissiz – duyğusuz aşağı boylandı. İlğım kimi alacalanan və dalğalanan boz mənzərəni süzdü. Sonra etinasızca işinə davam elədi. İzdihamdan bir az aralı ağacların altındakı skamyada bir neçə polis oturmuşdu. Tənbəl – tənbəl əsnəyib mürgüləyirdilər. Aksiyaçıların səsi yüksələndə göz qapaqlarını zorla aralayıb narazı – narazı onlara baxırdılar. İsti yürüşə çıxanların da heyini kəsmişdi. Çılğın şüarlar indi narazı uğultuyla əvəzlənmişdi.

Milli Məclis təmirdə idi...

* * *

Hər yeni gün günahlar da təzələnir. Fanilik Allah – təalanın rəhmətidi.

* * *

Hər ötən gün arxivlərə Yerin özü barədə sonsuz media fayllar yığılır. Orda Göy barədə çox az şey taparsan.

* * *

Yer üzündəki bütün avtomobillər təkərə vurulan hava üzərində dayanır.

* * *

Ömrün sonuna bənzəyən bir payız axşamı iki qoca kişi, yol qırağındakı arxın üstünə əyilib heyrətlə nəyəsə baxırdı. Bunlar işıldaböcəklər idi. Yola düzələndə getdikcə uzanan sükutu qocalardan biri pozdu: – Axırıncı dəfə işıldaböcəyi, əlli – altmış il əvvəl görmüşdüm.

* * *

Çaydanın astadan üfürdüyü mehlə birgə havaya seyrələn fit, elə sükutun səsinə bənzəyir.

* * *

Ünsüz mağarada artıq nə qədər yaşadığını unudan guşənişin, köhnə saqqalının saralan tüklərini qıvıra – qıvıra bir dəfə belə dedi: – Hətta sükutun səsi də ağcaqanad vızıltısı kimi bezdirir.

* * *

Onun yaşı ötmüşdü. Subay idi. Pis qazanmırdı. Qəribə adəti vardı. Pulunun çoxunu bahalı kişi ətirlərinə xərcləyirdi. Ətirlənməyi çox sevirdi. Həmişə üstündə qoşa ətir gəzdirər və harda olardısa, cibindən çıradıb çiləyirdi. Tanıyanlar, özü olmasada artıq getdiyi yerdə qalan ətirdən orda olduğunu bilirdi.

* * *

Saçına dən düşən cavan yazıçı kompüterdə işləyirdi. O, hər dəfə yazmazdan əvvəl monitorun ağında ... qoyurdu. Beləcə titrək kursiv, bir – bir peyda olan sözlərin sehriylə ... – ni, dünəni itələyən sabah kimi aparırdı. ... ... ... ... ... ... ...

* * *

Parlaq və soyuq payız günəşinin göz qamaşdırdığı küçədə əvvəlcə tükürpədən əyləc səsi, gumbultu dalınca da qışqırıq eşidildi. Yolun ortasında bir nəfər tirtap uzanmışdı. Vuran avtomobilsə qəzəbli – qəzəbli nərildəyib ordan qaçdı. Vurulan adamın ətrafında xırda izdiham yarandı. Bir azdan polis və təcili yardım gəldi. Həkim bir mənalı başını tərpətdi. O, keçinmişdi. Ölənin cibindən yaylıq, xırda pul, kimlik və mobil telefon çıxdı. Polis xəbər vermək üçün telefon kitabçasında onun qohumlarını aramaq istədi. Kitabçada cəmi bir ünvan var idi və «ev» yazılmışdı. Maraqlı burasıydı ki, «son zənglər» səhifəsindəki ünvan da yalnız «ev» idi. Mərhum bir neçə ay ərzində hər gün «ev»ə azı on dəfə zəng vururmuş. Hamısı da cavabsızdı. Daxil olan zənglər səhifəsi isə tamam boşdu. Polis «ev»i yığdı, xeyli gözlədi, cavab verən olmadı. Kimliyə əsasən ölənin ünvanı müəyyənləşdirildi. Əməliyyatçılar ora yollandı. Qapının zənginə heç kim cavab vermədi. Qonşular onu tanımadığını dedilər. Araşdırmalar başlandı. Sonda məlum oldu ki, mərhum uşaqlıqdan yetim qalıb, həmişə tək yaşayıb…